Czym jest i na czym polega dieta low FODMAP
4 października, 2024
Czy towarzyszy Ci uporczywy ból brzucha, powracający jak bumerang bez uchwytnej przyczyny? A może Twoje kibelkowe problemy są już tak zaostrzone, że w zasadzie mógłbyś tam zamieszkać, a perspektywa wyjścia z domu przyprawia Cię o ból głowy i (a jakże!) jeszcze większe kibelkowe problemy? W zasadzie nie ważne co zjesz, efekt jest ten sam? Lekarze pewnie przebadali Cię już wzdłuż i wszerz, ale wyniki są w normie więc pada diagnoza – zespół jelita drażliwego. W dzisiejszym poście zebrałam najważniejsze informacje o tej przypadłości, czym jest, jak się objawia i dlaczego tak ciężko ją zdiagnozować. Zapraszam!
Zespół jelita drażliwego (IBS), eng. Irritable Bowel Syndrome, znany jest również pod nazwą zespół jelita nadwrażliwego.
IBS zalicza się do zaburzeń czynnościowych (teraz częściej zwanych zaburzeniami na osi jelito-mózg), które charakteryzują się powracającymi, przewlekłymi objawami żołądkowo-jelitowymi, przy jednoczesnym braku wykrywalnych nieprawidłowości anatomicznych czy biochemicznych.
Z polskiego na nasz – badania wychodzą dobrze, wyniki masz w normie, a brzuch jak bolał, tak boli.
Zespół jelita drażliwego występuje obecnie w 4 formach, jednak zanim do nich przejdziemy, porozmawiajmy trochę o kupie. Wszak o kupę się tu rozbija.
Kojarzysz bristolską skalę uformowania stolca (skala BSF)?
Jest to skala opracowana przez naukowców z Bristolu, która dzieli ludzki kał na 7 części i ocenia go pod kątem konsystencji oraz kształtu. Poniżej znajdziesz graficznie przedstawione i opisane kategorie kału, więc jeśli jesz kanapkę, to na chwilę przestań.
Źródło: https://www.mp.pl/interna/image/B16.016_7974
Wiesz już zatem jak wygląda bristolska skala uformowania stolca. IBS dzielimy więc na 4 typy, właśnie w zależności od uformowania i konsystencji stolca:
Jak określić na oko, czy przewaga jest zaparć czy biegunek? Przyjmuje się, że jeśli defekacja odbywa się częściej niż 3 razy na dzień, mówimy o typie biegunkowym. Jeśli natomiast odbywa się rzadziej niż 3 razy na tydzień, mowa wtedy o zaparciowym. Zła wiadomość jest taka, że raz sklasyfikowany typ IBS nie musi pozostać z Tobą na zawsze, choć może. Zdarza się, że typ IBS ulega zmianie w ciągu życia.
Czasami w sieci możemy się spotkać ze stwierdzeniem, że cały ten IBS jest kolejną nową, modną chorobą, ale czy to prawda? Tak się składa, że pierwsze rozpoznanie zespołu jelita drażliwego (w zależności od źródeł), nastąpiło już w 1849 roku! A tak opisał je W. Cumming:
„U tej samej osoby jelita są raz zatwardzone, innym razem luźne. W jaki sposób choroba ma dwa tak różne objawy – nie jestem w stanie wyjaśnić”.
Niestety, drogie Panie. Statystki są dla nas bezlitosne. Przyjmuje się, że ok 13% dorosłych Polaków i Polek cierpi na IBS, a aż 2/3 z nich to kobiety. A jak to wygląda na całym świecie? Niektóre źródła podają, że nawet 10-20% dorosłych osób może cierpieć na IBS, więc jak widzicie, jest to całkiem spora grupa.
Przejdźmy zatem do objawów. Możemy je podzielić na 2 typy. Te związane bezpośrednio z przewodem pokarmowym oraz pozornie niepowiązane symptomy.
Objawy żołądkowo-jelitowe
Objawy spoza przewodu pokarmowego
Patrząc na to, co do tej pory napisałam, teoretycznie diagnozowanie IBS powinno być proste jak bułka z masłem, dlaczego zatem nie polecam jednak autodiagnozy?
Po pierwsze, od diagnozowania jest lekarz. Objawy, które wymieniłam, zwłaszcza te ze strony przewodu pokarmowego nie są dedykowane jedynie dla zespołu jelita drażliwego, ale mogą być również powodowane przez inne przypadłości i to lekarz powinien ocenić, co aktualnie w jelitach nam gra. Zanim więc sami wrzucimy się do wielkiego worka z IBS, warto jest wykluczyć inne, poważniejsze choroby.
Na chwilę obecną do diagnozowania IBS używa się Kryteriów Rzymskich IV. Aby stwierdzić IBS, kryteria te muszą być spełnione przez ostatnie 3 miesiące, z początkiem objawów co najmniej pół roku przed rozpoznaniem.
Kryteria Rzymskie IV dla zespołu jelita drażliwego:
Ból brzucha nawracający minimum 1 dzień tygodniu przez ostatnie 3 miesiące, któremu towarzyszą co najmniej 2 z 3 wymienionych niżej cech:
Jednak tak jak wspomniałam wyżej, oprócz samych Kryteriów Rzymskich IV, warto jest wykluczyć inne schorzenia. Poniżej znajdziesz informacje o diagnostyce, jaką może Ci zlecić lekarz przed ostateczną diagnozą.
Niestety pierwotna przyczyna zespołu jelita drażliwego nie została poznana.
Więc skoro najczęściej przy IBS wyniki są w normie i nie wiadomo dokładnie co wywołuje to zaburzenie, to jak w takim razie sobie z nim radzić? Co może nasilać objawy, czego się wystrzegać, a co wręcz przeciwnie? Będzie uspokajało nasze biedne, zestresowane jelita?
Po pierwsze, stres!
Nasila objawy żołądkowo-jelitowe, może nasilać biegunki i uczucie dyskomfortu w jamie brzusznej. I nie jest to puste gadanie, bo mamy na to dowody naukowe!
Jedno z badań nad IBS z 2013r wykazało, że ciężkie życiowe przeżycia (stresory) takie jak np. separacja małżeńska, zerwanie bliskiej relacji (romantycznej lub nie), śmierć w rodzinie, itp. były często zgłaszane na ok. 38 tygodni przed wystąpieniem objawów IBS. Inne badanie natomiast wykazało, że kiedy w życiu pacjenta nastąpił znaczny wzrost stresu, pacjent ten zaczął wykazywać objawy zespołu jelita drażliwego.
Stres ma wielką, destrukcyjną moc dla naszego organizmu i to nie tylko pod kątem jelit. To taki czarny charakter, który przyłazi nieproszony i rozwala nasz system, ale to od nas zależy jak sobie z nim poradzimy. Czy poddamy się mu i już na zawsze zamieszkamy w kibelku? Czy nauczymy się go rozbrajać jak saper tykającą bombę?
Po drugie: styl życia i żucia.
Usiądź sobie wygodnie i zastanów się jak często jesz w pośpiechu? Czy odgryzasz wielkie kawałki, najczęściej podczas wędrówki po mieszkaniu lub w drodze do pracy bo dedlajny gonią? A może niedbale żujesz, a czasami nawet nie, bo od razu połykasz? Albo może posiłki zjadasz w towarzystwie… telefonu, komputera, telewizora? O! A może nie masz czasu jeść konkretnych posiłków, więc podjadasz coś właściwie przez cały dzień? Jeśli opisane przeze mnie przykłady zdarzają Ci się znacznie częściej niżbyś sobie życzył/a to polecam Ci przeczytać kolejny akapit.
Nie liczy się tylko to co jemy, ale również jak to jemy. Podczas procesu przeżuwania wydziela się prawie połowa ilości soków żołądkowych, a jeśli proces ten jest przeprowadzany niedbale i w pośpiechu, to zawalamy już pierwszy etap trawienia – fazę głowową. Potem będzie już tylko gorzej. Nic więc dziwnego, że bez odpowiedniej higieny jedzenia nawet na diecie low fodmap występują wzdęcia czy niestrawność.
Po trzecie. Zagłodzone mikroby.
O diecie low fodmap będę jeszcze pisać nie raz, ale na potrzeby dzisiejszego wpisu wspomnę o niej bardzo ogólnie. Jest to dieta, która została stworzona przez uniwersytet Monash z dedykacją dla osób z zespołem jelita drażliwego. Zakłada czasową eliminację fodmap – czyli fermentujących węglowodanów, odpowiedzialnych za większość objawów w IBS.
Fodmap to skrót od pierwszych liter:
Dieta ta jednak, jak każda dieta eliminacyjna, nie powinna być stosowana przez długi czas, a jedynie do momentu ustąpienia objawów.
Dlaczego?
Bo nasze mikroby kochają fodmap! To jest ich pożywienie, które wykorzystują zarówno dla siebie jak i dla nas. Dokarmione, zadbane mikroby to zdrowe jelita, dobre samopoczucie, wysoka tolerancja na przeróżne produkty i odporność przeciw przeróżnym choróbskom. Nam się po prostu nie opłaca zagłodzić własnych sprzymierzeńców. Zbyt długo stosowana dieta low fodmap, pomimo początkowego działania później może być powodem narastających objawów i kolejnych, coraz bardziej restrykcyjnych wykluczeń z diety.
Wszystko co pomoże nam radzić sobie ze stresem będzie pomocne. Ćwiczenia oddechowe, umiarkowana, regularna aktywność fizyczna, techniki relaksacyjne. W niektórych przypadkach bardzo pomocna jest terapia poznawczo behawioralna.
Pomocna może być również odpowiednia suplementacja. Poniżej znajdziesz produkty, które mogą pomóc w łagodzeniu objawów zespołu jelita drażliwego. Jednak bez obaw! Nie polecę Ci szamańskich specyfików za miliony.
Pamiętaj jednak, że przyjmowanie probiotyków na chybił trafił może nie być najlepszym pomysłem. Najlepiej skonsultować się w tym celu z lekarzem, ponieważ jedne probiotyki mogą być bardziej przydatne w zaparciach, a inne przy biegunkach.
Na koniec i tak już przydługiego wpisu, chciałabym zwrócić Twoją uwagę na objawy alarmowe. Jeśli zauważysz jakieś u siebie, skonsultuj się z lekarzem w celu ich wyjaśnienia.
Bibliografia:
1. Saha L. Irritable bowel syndrome: Pathogenesis, diagnosis, treatment, and evidence-based medicine, World J Gastroenterol 2014 June 14; 20(22): 6759-6773
2. C. Canavan, J. West, T. Card. The epidemiology of irritable bowel syndrome, Clinical Epidemiology 2014:6 71–80
3. R. Borghini, G. Donato, A. Domenico, A. Picarelli. New insights in IBS-like disorders: Pandora’s box has been opened; a review, Gastroenterol Hepatol Bed Bench 2017;10(2):79-89
4. Q. Ng, A. Soh, W. Loke, D. Lim, W. Yeo. The role of inflammation in irritable bowel syndrome (IBS), Journal of Inflammation Research 2018:11 345–349
5. S. Popa, D. Dumitrascu. ANXIETY AND IBS REVISITED: TEN YEARS LATER, Clujul Medical 2015 Vol. 88 no. 3: 253-257
6. Schumann, D. Anheyer, R. Lauche, G. Dobos, J. Langhorst, H. Cramer. Effect of Yoga in the Therapy of Irritable Bowel Syndrome: A Systematic Review, Clinical Gastroenterology and Hepatology 2016;14:1720–1731
7. A. Müller, H. Franke, K. Resch, G. Fryer. Effectiveness of Osteopathic Manipulative Therapy for Managing Symptoms of Irritable Bowel Syndrome: A Systematic Review, The Journal of the American Osteopathic Association June 2014 | Vol 114 | No. 6
8. A. Czajkowska, B. Szponar. Krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe (SCFA) jako produkty metabolizmu bakterii jelitowych oraz ich znaczenie dla organizmu gospodarza, Postepy Hig Med Dosw (online), 2018; 72: 131-142
9. D. Schumann, J. Langhorst, G. Dobos, H. Cramer. Randomised clinical trial: yoga vs a low-FODMAP diet in patients with irritable bowel syndrome, Aliment Pharmacol Ther. 2018;47:203–211.
Jedna odpowiedź